12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı kazanımları

Metinde geçen kelime ve kelime gruplarının anlamlarını tespit eder. Öğrencilerin bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını metindeki bağlamından hareketle tahmin etmesi ve tahminini kaynaklardan yararlanarak kontrol etmesi sağlanır.

Şiirin temasını belirler. Tematik bütünlüğü olmayan şiirlerde (genellikle gazel, koşma vb.) birden çok temanın bir arada bulunabileceği göz önünde tutulmalıdır. Bu durum aynı zamanda türün/dönemin/anlayışın bir özelliğini gösterebilir.

Şiirde ahengi sağlayan özellikleri/unsurları belirler.

Şiirin nazım biçimini ve nazım türünü tespit eder.

Şiirdeki mazmun, imge ve edebî sanatları belirleyerek bunların anlama katkısını değerlendirir.

Şiirde söyleyici ile hitap edilen kişi/varlık arasındaki ilişkiyi belirler.

Şiirde millî, manevi ve evrensel değerler ile sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögeleri belirler.

Şiirde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.

Şiiri yorumlar.

Şair ile şiir arasındaki ilişkiyi değerlendirir.

Türün/biçimin ve dönemin/akımın diğer önemli yazarlarını ve eserlerini sıralar. Türün/biçimin ve dönemin/akımın diğer önemli yazar ve eserleri 10, 11 ve 12. sınıf düzeylerinde ele alınacaktır.

Metinden hareketle dil bilgisi çalışmaları yapar.

Metinler arası karşılaştırmalar yapar.

Metinde geçen kelime ve kelime gruplarının anlamlarını tespit eder. Öğrencilerin bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını metindeki bağlamından hareketle tahmin etmesi ve tahminini kaynaklardan yararlanarak kontrol etmesi sağlanır.

Metnin türünün ortaya çıkışı ve tarihsel dönem ile ilişkisini belirler. Metin türlerinin ortaya çıkmasında sözlü ve yazılı kültürün, toplumsal değişimlerin ve etkileşimlerin, basın yayın organlarının etkisi üzerinde durulur.

Metnin tema ve konusunu belirler.

Metindeki çatışmaları belirler. Metindeki temel çatışmayı/karşılaşmayı ve bu çatışma etrafında metinde yer alan veya metnin ima ettiği diğer çatışmaları/karşılaşmaları/karşıtlıkları belirlenmesi sağlanır.

Metnin olay örgüsünü belirler. Öyküleyici metinlerde olayların birbirleriyle ilişkisi ve sıralanışı (kurgulanması) üzerinde durulur.

Metindeki şahıs kadrosunun özelliklerini belirler. Öyküleyici metinlerde şahısların rol dağılımları, olay akışını etkileyen fiziksel, psikolojik ve ahlaki özellikleri, toplumsal statüleri, -varsa- tarihsel/gerçek kişilikleri veya bu kişiliklerle ilişkileri; tip veya karakter özelliği gösterip göstermedikleri vb. belirlenir.

Metindeki zaman ve mekânın özelliklerini belirler.

Metinde anlatıcı ve bakış açısının işlevini belirler.

Metindeki anlatım biçimleri ve tekniklerinin işlevlerini belirler. Öyküleyici metinlerde yararlanılan anlatım biçimleri (öyküleme, betimleme vb.) tespit edilir. A nlatım teknikleri ise (gösterme, tahkiye etme, özetleme, geriye dönüş, diyalog, iç konuşma, iç çözümleme, bilinç akışı, pastiş, parodi, ironi vb.) 9. sınıfta verilir. Anlatım tekniklerinin tespiti ilgili metinler üzerinde yapılır.

Metnin üslup özelliklerini belirler. Metinde yazara özgü dil ve anlatım özellikleri belirlenir (Cümle yapıları, deyimler, kelime kadrosu, anlatım teknikleri, söz sanatları, akıcılık, nesnellik, öznellik, duygusallık, coşkunluk gibi hususlar dikkate alınır.).

Metinde millî, manevi ve evrensel değerler ile sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögeleri belirler.

Metinde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.

Metni yorumlar. Metindeki açık ve örtük iletileri; metinle ilgili tespitlerini, eleştirilerini, güncellemelerini ve beğenisini metne dayanarak/gerekçelendirerek i lgili kazanımlar çerçevesinde ifade etmesi sağlanır.

Yazar ile metin arasındaki ilişkiyi değerlendirir.

Türün ve dönemin/akımın diğer önemli yazarlarını ve eserlerini sıralar. Masal/fabl hariç türün ve dönemin/akımın diğer önemli yazar ve eserleri 10,11 ve 12. sınıf düzeylerinde ele alınacaktır.

Metinlerden hareketle dil bilgisi çalışmaları yapar.

Metinde geçen kelime ve kelime gruplarının anlamlarını tespit eder. Öğrencilerin bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını metindeki bağlamından hareketle tahmin etmesi ve tahminini kaynaklardan yararlanarak kontrol etmesi sağlanır.

Metnin türünün ortaya çıkışı ve tarihsel dönemle ilişkisini belirler.

Metnin tema ve konusunu belirler.

Metindeki çatışmaları belirler. Metindeki temel çatışmayı/karşılaşmayı ve bu çatışma etrafında metinde yer alan veya metnin ima ettiği diğer çatışmaları/karşılaşmaları/karşıtlıkları belirler.

Metindeki olay örgüsünü belirler.

Metindeki şahıs kadrosunun özelliklerini belirler. Oyuncuların/icracıların metni kendi tarzlarına ve kabiliyetlerine göre canlandırdıkları/yorumladıkları hatırlatılır.

Metindeki zaman ve mekânın özelliklerini belirler.

Metnin dil, üslup ve anlatım/sunum özelliklerini belirler. Geleneksel tiyatronun dil, üslup ve anlatım/sunum özellikleri (seslenmeler, tekerlemeler, deyimler, gazeller, beyitler, şarkı-türkü-müzikler, yanlış anlamalar, taklitler, ağız özellikleri vb.) belirlendikten sonra bunların metnin türü ve içeriğiyle ilişkisi ele alınır. Modern tiyatroda ise yazara özgü üslup özellikleri ele alınacaktır.

Metinde millî, manevi ve evrensel değerler ile sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögeleri belirler.

Metinde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.

Metni yorumlar.

Yazar ve metin arasındaki ilişkiyi değerlendirir.

Türün ve dönemin/akımın diğer önemli yazarlarını ve eserlerini sıralar.

Metinlerden hareketle dil bilgisi çalışmaları yapar.

Metinde geçen kelime ve kelime gruplarının anlamlarını tespit eder. Öğrencilerin bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını metindeki bağlamından hareketle tahmin etmesi ve tahminini kaynaklardan yararlanarak kontrol etmesi sağlanır.

Metnin türünün ortaya çıkışı ve tarihsel dönemle ilişkisini belirler. Metin türlerinin ortaya çıkmasında sözlü ve yazılı kültürün, toplumsal değişimlerin ve etkileşimlerin, yayın organlarının ve teknolojinin etkisi üzerinde durulur.

Metin ile metnin konusu, amacı ve hedef kitlesi arasında ilişki kurar.

Metnin ana düşüncesi ve yardımcı düşüncelerini belirler.

Metindeki anlatım biçimlerini, düşünceyi geliştirme yollarını ve bunların işlevlerini belirler.

Metnin görsel unsurlarla ilişkisini belirler. Bazı metin türle rinde resim, karikatür, fotoğraf, çizim, grafik, tablo, diyagram, istatistiksel veri gibi unsurların metin türüyle ilişkisi ve metne katkısı üzerinde durulur.

Metnin üslup özelliklerini belirler. Metinde yazara/metne özgü dil ve anlatım özellikleri belirlenir (Cümle yapıları, deyimler, kelime kadrosu, söz sanatları, akıcılık, nesnellik, öznellik, duygusallık, coşkunluk gibi hususlar dikkate alınır.).

Metinde millî, manevi ve evrensel değerler ile sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögeleri belirler.

Metinde ortaya konulan bilgi ve yorumları ayırt eder. Ortaya konulan bilgi, tespit ve yorumlar/görüşler; gerekçe, kanıt, tutarlılık, geçerlilik, doğruluk açısından değerlendirilir.

Metinde yazarın bakış açısını belirler.

Metinde fikrî, felsefi veya siyasi akım, gelenek veya anlayışların yansımalarını değerlendirir.

Metni yorumlar. Metindeki açık ve örtük iletileri; metinle ilgili tespitlerini, eleştirilerini, güncellemelerini ve beğenisini metne dayanarak/gerekçelendirerek ilgili kazanımlar çerçevesinde ifade etmesi sağlanır.

Yazar ve metin arasındaki ilişkiyi değerlendirir.

Türün ve dönemin/akımın diğer önemli yazarlarını ve eserlerini sıralar. Önde gelen, temsil eden diğer yerli ve yabancı yazar ve eserlerden bahsedilir.

Metinlerden hareketle dil bilgisi çalışmaları yapar.

Farklı türlerde metinler yazar.

Yazacağı metnin türüne göre konu, tema, ana düşünce, amaç ve hedef kitleyi belirler.

Yazma konusuyla ilgili hazırlık yapar.

Yazacağı metni planlar.

Metin türüne özgü yapı özelliklerine uygun yazar.

Metin türüne özgü dil ve anlatım özelliklerine uygun yazar.

İyi bir anlatımda bulunması gereken özelliklere dikkat ederek yazar. İyi bir anlatımın açıklık, akıcılık, duruluk ve yalınlık gibi özellikler taşıması gerektiği hatırlatılır.

Farklı cümle yapılarını ve türlerini kullanır. Bir yazıda basit, birleşik, sıralı, bağlı, eksiltili, devrik, kurallı cümle; isim cümlesi ve fiil cümlesi şeklinde farklı cümle yapıları/türlerinin kullanılmasının metne katkısı vurgulanır.

Görsel ve işitsel unsurları doğru ve etkili kullanır. Metnin türüne göre resim, fotoğraf, grafik, çizim, veri tabloları, ses ve görüntü kayıtları vb. unsurları, metni tamamlayıcı ve/veya destekleyici unsurlar olarak kullanır.

Yazdığı metni gözden geçirir.

Ürettiği ve paylaştığı metinlerin sorumluluğunu üstlenir. Üretilen ve paylaşılan metinlerin hukuki, ahlaki ve mesleki sorumluluğunun bilincinde hareket edilmesi gerektiği vurgulanır.

Yazdığı metni başkalarıyla paylaşır.

İletişim sürecini oluşturan ögeleri ve iletişimde dilin önemini belirler.

Konuşmanın konusunu, amacını, hedef kitlesini ve türünü belirler.

Konuyla ilgili gözlem, inceleme veya araştırma yapar.

Konuşma metnini planlar.

Konuşma planına uygun olarak konuşma kartları hazırlar.

Konuşmasında yararlanacağı görsel ve işitsel araçları hazırlar.

Konuşmasına uygun sunu hazırlar. Yazılı, görsel ve işitsel unsurların, sunuda doğru ve işlevsel olarak kullanımının önemi ve nasıl gerçekleştirileceği açıklanır.

Konuşma provası yapar. Konuşma öncesinde konuşma yapılacak yerin, kullanılacak araçların, konuşma içeriği ve süresinin kontrol edilmesinin önemi vurgulanır.

Boğumlama, vurgulama, tonlama ve duraklamaya dikkat ederek konuşur.

Konuşurken gereksiz ses ve kelimeler kullanmaktan kaçınır. Konuşma sırasında "hım, eee, ııı" gibi sesleri veya "işte, hani, yani, şey, mesela, atıyorum" vb. kelimeleri gereksiz yere ve dinleyiciyi rahatsız edecek düzeyde kullanmaktan kaçınılması gerektiği vurgulanır.

Konuşmasında beden dilini doğru ve etkili biçimde kullanır. Konuşmacının içeriğe ve hitap ettiği kitleye uygun jest ve mimikler kullanmasının, dinleyici ile göz teması kurmasının, heyecanını kontrol etmesinin, dış görünümünü ve kıyafetini konuşma yapacağı ortama göre ayarlamasının önemi vurgulanır.

Konuşmasına etkili bir başlangıç yapar. Konuşmaya etkili bir başlangıç yapmak için içeriğe uygun soru sorma, şiir okuma; bir fıkra, hikâye, anı anlatma gibi tekniklere başvurulabileceği vurgulanır.

Konuşmasının içeriğini zenginleştirir. Bir konuşmanın deyim, atasözü, vecize, terim, alıntı, kısa hikâye, anı, şiir, fıkra, söz sanatları, istatistiklerden yararlanma vb. unsurlarla zenginleştirilebileceği vurgulanır.

Konuşmas ında önemli noktaları vurgulayan ve konuşmayı takip etmeyi kolaylaştıran ifadeler kullanır. Konuşmacının önemli noktaları vurgulamak ve dinleyicilerin ilgisini canlı tutmak için çeşitli geçiş ifadelerini (bundan dolayı, özellikle, kısacası vb.) kullanabileceğine dikkat çekilir.

Konuşmasını etkili bir biçimde sonlandırır. Konuşmanın genel iletisinin, konuşmanın sonunda da vurgulanmasının önemi açıklanır.

Konuşmasında süreyi verimli kullanır.

Konuşmasında teknolojik araçları etkili biçimde kullanır.

Amacına uygun dinleme tekniklerini kullanır. Not alarak dinleme, empati kurarak dinleme, seçici dinleme, eleştirel dinleme vb. tekniklerin kullanılabileceği vurgulanır.

Dinlediği konuşmanın konu ve ana düşüncesini tespit eder.

Dinlediği konuşmada konu akışını takip eder. Dinlediği konuşmadaki temel kavramların ve ayrıntıların belirlenmesi sağlanır.

Dinlediği konuşmadaki açık ve örtük iletileri belirler.

Dinlediklerini özetler.

Dinlediklerini ön bilgileriyle karşılaştırır.

Dinlediği konuşmanın tutarlılığını sorgular. Konuşma; konu akışındaki uyum, olaylar, bilgiler ve düşünceler arasındaki tutarlılık açısından değerlendirilir.

Dinlediği konuşmada öne sürülen düşüncelerin dayanaklarının geçerliliğini sorgular.