Bağlam temelli soru nedir?
MEB’in Nisan 2026’da duyurduğu kılavuza göre öğrenci bir metin, problem durumu, veri seti, görsel veya senaryoyla karşılaşır ve bu bağlamı kullanarak karar verir, yorum yapar, çözüm üretir. Bakanlığın vurgusu önemli: bağlam temellilik sorunun biçiminde değil, bağlam ile soru arasındaki işlevsel ilişkidedir. Yani çoktan seçmeli de, kısa yanıtlı da, doğru-yanlış da bağlam temelli olabilir.
Kılavuz 12 ilde 14.556 öğrenciyle yapılan pilot uygulamanın ve öğrencilerle sesli düşünme görüşmelerinin sonuçlarına dayanıyor. Bakanlık onu merkezî sınavlar, ortak sınavlar, okul geneli yazılılar ve ders kitapları için temel başvuru kaynağı olarak tanımlıyor.
Üç soruluk sınama
Yazdığınız soruya kâğıda basmadan önce şunları sorun:
- Bağlamı silersem soru çözülür mü? Çözülüyorsa bağlam dekordur; öğrenci bilgiyi ezberden getiriyordur.
- Doğru yanıta bağlamdaki kanıtla mı ulaşılıyor? Tablodaki sayı, metindeki ifade veya görseldeki ayrıntı çözümde kullanılmak zorunda olmalı.
- Çeldiriciler neyi yakalıyor? Her yanlış seçenek, belirli bir eksik öğrenmeyi veya bağlamı yanlış okumayı temsil etmeli. Kimsenin seçmeyeceği seçenek ölçmez.
Altı adımda yazım
Öğrenme çıktısını seçin
Fiile bakın. "Karşılaştırabilme" istenen yerde tanım sormak başka bir şeyi ölçer.
Bağlamı kurun
Öğrencinin yaşına uygun, ölçülen beceriyle doğrudan bağlantılı bir durum seçin. Çözümde gerekmeyen ayrıntıyı çıkarın.
Kökü yazın
Tek bir zihinsel işleme yönlendirin. Çift olumsuzluktan ve "aşağıdakilerden hangisi söylenemez" kalıbından mümkünse kaçının.
Doğru yanıtı yazın
Biçimiyle kendini ele vermesin. En uzun ve en ayrıntılı seçenek sürekli doğru yanıt olmamalı.
Çeldiricileri kurun
Öğrencilerinizin sınıfta gerçekten yaptığı hatalardan başlayın. Her çeldiriciye bir ad verebiliyor olmalısınız.
Bilişsel yükü kontrol edin
Metin, görsel ve yönerge ölçülen beceriye hizmet etmeli. Soruyu zorlaştıran şey okuma yükü değil, ölçülen beceri olmalı.
Düzeltilmiş örnekler
Zayıf taslak
Aşağıdakilerden hangisi kütle ile ilgili yanlıştır?
- Birimi kilogramdır.
- Eşit kollu terazi ile ölçülür.
- Bulunulan yere göre değişir.
- Madde miktarını gösterir.
- Çıktı karşılaştırma istiyor, soru tek kavramın tanımını soruyor.
- Bağlam yok, yanıt ezberden gelir.
- Olumsuz kök, bilgiyi değil dikkati ölçer.
Bağlam temelli yazımı
Bir araştırma ekibi aynı kayaç örneğini önce Dünya’da, sonra Ay’da iki farklı araçla ölçüyor. Araçların gösterdiği değerler tabloda verilmiştir.
| Ölçüm yeri | A aracı | B aracı |
|---|---|---|
| Dünya | 6 | 60 |
| Ay | 6 | 10 |
Tablodaki değerlere göre hangi çıkarım doğrudur?
A aracı kütleyi ölçer, çünkü yer değişince değeri değişmemiştir.
Birimler bilerek yazılmadı: kg veya N yazılsaydı öğrenci tabloya bakmadan yanıtlardı.
B aracı kütleyi ölçer, çünkü Ay’da değeri azalmıştır.
Kütle ile ağırlığı yer değiştiren öğrenci.
İki araç da ağırlığı ölçer, çünkü aynı kayacı ölçmüşlerdir.
Aynı cisim, aynı nicelik sanan öğrenci.
Kayacın Ay’daki madde miktarı azalmıştır, çünkü B’nin değeri düşmüştür.
Ağırlıktaki değişimi madde miktarı sanma kavram yanılgısı.
Zayıf taslak
Bir sınıfta en sevilen meyveler elma 8, armut 5, muz 7 kişi olarak belirlenmiştir. En çok sevilen meyve hangisidir?
- Elma
- Armut
- Muz
- Hepsi eşit
- Bağlam var ama işlevi yok: en büyük sayıyı bulmak yetiyor.
- Çıktının ikinci yarısı olan karar verme hiç ölçülmüyor.
- "Hepsi eşit" seçeneği kimseyi çekmez.
Bağlam temelli yazımı
Okul kantini haftada yalnız iki çeşit ara öğün getirecek. Kantin sorumlusu iki sınıfa "En çok hangisini istersin?" diye sormuş, yanıtlar tabloda verilmiştir.
| Ara öğün | 5-A | 5-B |
|---|---|---|
| Tost | 6 | 14 |
| Meyve | 13 | 9 |
| Sandviç | 8 | 8 |
| Süt | 5 | 1 |
Sorumlu yalnızca 5-A’nın yanıtlarına bakarak meyve ve sandviç getirmeye karar veriyor. İki sınıfın verisi birlikte düşünüldüğünde bu kararla ilgili hangi değerlendirme doğrudur?
Karar değişmelidir; iki sınıfta en çok istenen öğünler meyve ve tosttur.
Toplamlar: meyve 22, tost 20, sandviç 16, süt 6.
Karar doğrudur; çünkü 5-A’da en çok seçilenler meyve ve sandviçtir.
Tek sınıfın verisini bütüne genelleyen öğrenci.
Karar doğrudur; çünkü sandviç iki sınıfta eşit sayıda seçilmiştir.
Eşitliği çokluk sanan öğrenci.
Karar değişmelidir; 5-B’de en çok tost seçildiği için yalnız tost getirilmelidir.
Tek sınıfa bakan ve "iki çeşit" koşulunu atlayan öğrenci.
Zayıf taslak
Metne göre ağaçların insanlar için önemi nedir?
- Temiz hava sağlar.
- Hava kirliliğini artırır.
- Toprağı çoraklaştırır.
- İklimi bozar.
- Metin hiç okunmadan genel bilgiyle yanıtlanır.
- Üç yanlış seçenek gerçek dışı, eleme kendiliğinden olur.
Bağlam temelli yazımı
Mahallemizdeki çınarın gölgesi yıllarca bakkal Hasan Amca’nın sandalyesine düşerdi. Geçen yaz belediye, kaldırımı genişletmek için ağacı kesmeye karar verdi. Mahalleli imza topladı. Sonunda kaldırım, ağacın çevresinden dolanacak biçimde yapıldı. Hasan Amca şimdi müşterilerine “Yol eğrildi ama gölge kaldı.” diyor.
Metne göre kaldırımın ağacın çevresinden dolanmasının nedeni nedir?
Mahallelinin ağacın kesilmesine karşı imza toplaması
Metindeki olay sırasından doğrudan bulunur.
Belediyenin kaldırımı genişletmekten vazgeçmesi
Metinde kaldırım yapılmıştır; olayı yanlış okuyan öğrenci.
Hasan Amca’nın sandalyesini ağacın altından çekmemesi
Metinde geçen ayrıntıyı neden sanan öğrenci.
Çınarın çok yaşlı olduğu için korunması gerekmesi
Metinde olmayan bir bilgiyi ön bilgisinden getiren öğrenci.
Zayıf taslak
Türkiye’de ilk genel nüfus sayımı hangi yılda yapılmıştır?
- 1923
- 1927
- 1935
- 1950
- Çıktı tablo ve grafik yorumu istiyor, soru tarih ezberi soruyor.
- Öğrencinin nüfus değişimini anlayıp anlamadığı görülmüyor.
Bağlam temelli yazımı
Tabloda A ilçesinin nüfusu ile beş yıllık dönemlerdeki doğal artış ve net göç miktarı verilmiştir. Net göçün eksi olması, ilçeden gidenlerin gelenlerden fazla olduğunu gösterir.
| Dönem | Dönem sonu nüfus | Doğal artış | Net göç |
|---|---|---|---|
| 2010-2015 | 42.000 | +3.000 | −1.000 |
| 2015-2020 | 41.000 | +2.500 | −3.500 |
| 2020-2025 | 38.000 | +1.000 | −4.000 |
Tabloya göre A ilçesinde 2015’ten sonra nüfusun azalmasının temel nedeni nedir?
İlçeden verilen göçün doğal artıştan fazla olması
İki sütun birlikte okunmalı: −3.500 ile +2.500, −4.000 ile +1.000.
Ölümlerin doğumlardan fazla olması
Nüfus azalıyorsa doğal artış eksidir sanan öğrenci; tabloda doğal artış artıdır.
İlçeye gelen göçün artması
Net göçün işaretini ters okuyan öğrenci.
Doğal artışın dönemler boyunca aynı kalması
Tablonun doğal artış sütununu izlemeyen öğrenci.
Zümrede bakılacak dört hata
- İşlevsiz bağlam: Metin okunmadan yanıtlanabiliyor.
- Karmaşık kök: Çift olumsuzluk veya tek cümlede birden çok iş.
- Zayıf çeldirici: Konuyu bilmeyen de eleyebiliyor.
- Süs görsel: Görsel, metinde yazanı tekrar ediyor ve çözüme bir şey katmıyor.
Ortak yazılıda hangi çıktıdan kaç soru sorulacağı senaryo tablolarında, soru kâğıdının hazırlanışı OYSS rehberindedir. Açık uçlu sorular için puanlama anahtarı rehberine bakın.
Sık sorulan sorular
- Bağlam temelli soru nedir?
- Öğrencinin bir metin, veri seti, görsel veya senaryoyu kullanarak karar verdiği, yorum yaptığı veya çözüm ürettiği sorudur. Bağlam olmadan çözülebiliyorsa bağlam temelli sayılmaz.
- Bağlam temelli soru çoktan seçmeli mi olmak zorunda?
- Hayır. MEB’e göre bağlam temellilik biçimde değil, bağlam ile soru arasındaki işlevsel ilişkidedir. Doğru-yanlış, eşleştirme, kısa veya uzun yanıtlı sorular da bağlam temelli olabilir.
- Bağlam metni uzun olmalı mı?
- Hayır. Bağlam çözüm için gereken bilgiyi taşımalı, fazlasını değil. Gereksiz uzunluk soruyu ölçülen beceri yerine okuma hızı üzerinden zorlaştırır.
- Çeldirici nasıl yazılır?
- Öğrencilerin gerçekten yaptığı hatalardan yola çıkın. Her çeldirici için "bunu seçen öğrenci neyi yanlış anladı?" sorusuna yanıt verebiliyor olmalısınız.
Kaynaklar
- MEB, Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu duyurusu (1 Nisan 2026)
- Maarif Modeli Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu (PDF)
- MEB, beceri odaklı ölçme araştırma raporu duyurusu (6 Temmuz 2026)
- Atlas Rehberlik, kılavuzun bağımsız özeti (14 Haziran 2026)
- Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) Uygulama Kılavuzu, Ekim 2026 (PDF)
Bu yazı 9 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlandı ve bilgilendirme amaçlıdır. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete'de ve Bakanlığın sitesinde yayımlanan metinlerdir; bir hata görürseniz bize yazın. İçeriği nasıl hazırladığımızı Hakkımızda sayfasında anlatıyoruz.