Mevzuat ne istiyor?
- Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, md. 45: Sınavlardan önce sorularla birlikte cevap anahtarları soru tiplerine göre ayrıntılı hazırlanır ve sınav kâğıtlarıyla birlikte saklanır. Cevap anahtarında her soruya verilecek puan ayrıntılı belirtilir. Sınavlar, cevabını öğrencinin oluşturduğu ve farklı bilişsel düzeyleri ölçen maddelerden oluşur.
- Eğitim Kurulları ve Zümreleri Yönergesi, md. 12: Okul geneli ortak yazılı ve mazeret sınavı soruları, konu soru dağılım tablosuna uygun olarak dereceli puanlama anahtarı, dereceleme ölçeği ya da kontrol listeleriyle birlikte zümrede hazırlanır.
- OYSS Uygulama Kılavuzu: Zümre, seçilen senaryodaki iki öğrenme çıktısı için iki açık uçlu soru ve puanlama anahtarı hazırlar. Soruların puan değeri öğrenme çıktısına, kapsama ve güçlüğe göre belirlenir; sınav 100 puan üzerinden değerlendirilir.
Cevap anahtarı, puanlama anahtarı, rubrik
- Cevap anahtarı doğru cevabı ve puanını verir. Kısa cevaplı sorularda yeterlidir.
- Puanlama anahtarı açık uçlu bir cevabın hangi parçasının kaç puan ettiğini yazar: "Birimi doğru yazarsa 1 puan" gibi.
- Dereceli puanlama anahtarı (rubrik) her ölçüt için performans düzeylerini tarif eder. Analitik rubrikte her ölçüt ayrı puanlanır; bütüncül rubrikte cevaba tek bir genel düzey verilir.
OYSS'de öğrencinin her sorudan aldığı puan e-Okul'a ayrı ayrı girilir ve öğrenme çıktısı raporları bu puanlardan çıkar. e-Okul'a soru başına tek puan girilse de analitik rubrik, öğrencinin sorunun hangi parçasında takıldığını kâğıt üzerinde gösterir; sınav analizinde zümreye bu ayrıntı da kalır.
Ölçütleri süreç bileşenlerinden çıkarın
Maarif Modeli'nde öğrenme çıktıları a, b, c diye sıralanan süreç bileşenleriyle yazılır. Bu bileşenler, rubrik ölçütleri için hazır bir başlangıçtır. 5. sınıf Fen Bilimleri programından gerçek bir öğrenme çıktısı:
- FB.5.2.1
Kuvveti büyüklüğü ile operasyonel tanımlayabilme
- Kuvvetin niteliklerini tanımlar.
- Kuvvetin büyüklüğünü dinamometre ile ölçer.
- Kuvvetin büyüklüğünü Newton (N) birimi ile tanımlar.
Bu çıktı için yazılmış örnek bir soru: "Bir kutu dinamometreye asıldığında göstergenin 6 çizgisinde durduğu görülüyor. a) Kutuya etki eden kuvvetin büyüklüğünü birimiyle yazınız. b) Bu ölçüm için neden dinamometre kullanıldığını açıklayınız." Soru b ve c bileşenlerini yokluyor; puanlama anahtarı da bu iki bileşenden çıkıyor:
| Ölçüt | Tam puan | Kısmi puan | 0 puan |
|---|---|---|---|
| Büyüklüğü okuma (bileşen b) | 4 puan: Göstergeden 6 değerini doğru okur. | Kısmi puan yok. | Yanlış değer ya da boş. |
| Birimle ifade (bileşen c) | 3 puan: "6 N" yazar. | 1 puan: Sayı doğru, birim eksik ya da yanlış. | Boş. |
| Ölçme aracını açıklama (bileşen b) | 3 puan: Dinamometrenin kuvvet ölçtüğünü ve değerin yayın uzamasıyla okunduğunu söyler. | 1 puan: Yalnızca "kuvvet ölçer" der. | İlgisiz ya da boş. |
Düzey tanımlarını yazarken
- Her düzeyi kâğıtta görebileceğiniz bir davranışla yazın: "doğru birimle yazar" gibi. "Konuyu iyi anlamış" gibi yoruma açık ifadeler iki öğretmeni farklı puanlara götürür.
- Kısmi puanı baştan tanımlayın. Sayısı doğru, birimi eksik bir cevabın kaç puan ettiğine sınavdan önce karar verin.
- Beklenen cevabın yanına kabul edilecek başka doğru cevapları da yazın.
- Aynı hatayı iki ölçütte iki kez cezalandırmayın. Örnekte değer yanlış okunduysa ama birim doğruysa "Birimle ifade" ölçütünden puan verilir.
- Zümrede iki öğretmen aynı üç kâğıdı anahtarla ayrı ayrı okuyup puanları karşılaştırsın. Fark çıkan ölçütün tanımını netleştirin.
Rubrikteki düzey sayısı için bir kural yok; ölçütün kaç farklı cevap türü ürettiğine göre karar verin. Kazanımplus Plus ve Pro üyeliklerindeki asistan, seçtiğiniz öğrenme çıktısına göre soru ve rubrik taslağı hazırlayabilir; taslağı zümrede gözden geçirip OYSS'ye öyle girin.
Sık sorulan sorular
- Puanlama anahtarı ile rubrik aynı şey mi?
- Tam olarak değil. Puanlama anahtarı cevabın hangi parçasının kaç puan ettiğini yazar. Rubrik (dereceli puanlama anahtarı) her ölçüt için performans düzeylerini tarif eder. Açık uçlu sorularda ikisi çoğu zaman birlikte kullanılır.
- Rubrikte kaç düzey olmalı?
- Mevzuatta sabit bir sayı yok. Ölçütün kaç farklı cevap türü ürettiğine bakın; çoğu açık uçlu soru için tam, kısmi ve sıfır puandan oluşan üç düzey yeterlidir.
- OYSS'de puanlama anahtarı nereye girilir?
- Zümrenin hazırladığı iki açık uçlu sorunun puanlama anahtarı, sorularla birlikte OYSS'deki "Soru Yaz" paneline girilir ve zümre dosyasında da saklanır.
Kaynaklar
- Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr)
- Eğitim Kurulları ve Zümreleri Yönergesi, 12.02.2025 değişikliği (mevzuat.meb.gov.tr)
- Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) Uygulama Kılavuzu, Ekim 2026 (PDF)
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları (tymm.meb.gov.tr)
Bu yazı 24 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlandı ve bilgilendirme amaçlıdır. Bağlayıcı olan, Resmî Gazete'de ve Bakanlığın sitesinde yayımlanan metinlerdir; bir hata görürseniz bize yazın.